Trek Tà Chì Nhù: vì sao đỉnh 2.979m này thành "trek quốc dân" — và những điều ít ai kể

Chuyện không nằm ở con số 2.979m

Ai đi trek Tà Chì Nhù lần đầu cũng thuộc lòng mấy dòng giới thiệu: đỉnh cao 2.979m, xếp thứ 7 trong danh sách nóc nhà Việt Nam, thuộc xã Xà Hồ, Trạm Tấu, Yên Bái. Nghe xong thì gật gù, rồi lên xe.

Nhưng lý do thật sự khiến Tà Chì Nhù trở thành cung trek quốc dân — cái đỉnh mà dân văn phòng, sinh viên năm nhất, hội U50 vừa tập đi bộ đều rủ nhau chinh phục — lại không nằm ở con số đó. Nó nằm ở một phép tính rất "sòng phẳng" mà ít ai gọi tên: Tà Chì Nhù là ngọn núi trả công hậu hĩnh nhất trên mỗi giờ bạn bỏ ra.

Bạn đi hai ngày một đêm. Bạn không phải chui rừng rậm suốt tám tiếng như Pu Ta Leng hay Bạch Mộc Lương Tử. Từ khoảng nửa đường trở lên, rừng lùi lại phía sau, cả không gian mở toang ra, và bạn nhìn thấy cảnh đẹp liên tục chứ không phải chỉ ở vạch đích. Với người mới, đó là món hời. Với người đi nhiều, đó là lý do người ta quay lại lần thứ ba, thứ tư.

Ở Hải Thích Đi, năm nào bọn mình cũng dẫn vài chục đoàn lên đỉnh này, và câu chuyện dưới đây là những thứ ít được kể trong các bài "review Tà Chì Nhù" thường gặp.

Con đường bạn đang leo vốn không sinh ra để đi trek

Điểm xuất phát quen thuộc của mọi đoàn là bãi xe mỏ chì Xà Hồ. Cái tên nghe hơi lạ với một cung du lịch, và đúng là nó lạ thật: tuyến đường đất dốc ngược mà xe ôm bản địa chở bạn qua vốn là đường phục vụ khai thác khoáng sản và đường chăn thả gia súc của bà con người Mông.

Nói cách khác, Tà Chì Nhù không được "thiết kế" thành cung trek. Nó được mượn lại. Những lối mòn nhẵn thín trên sườn cỏ kia được tạo ra bởi hàng chục năm chân trâu, chân ngựa và chân người đi nương — chứ không phải bởi một đơn vị làm du lịch nào. Hiểu điều này thì bạn cũng hiểu vì sao đường lên không hề có bậc thang, không tay vịn, không biển chỉ dẫn: nó đơn giản là đường sống của bản, và chúng ta là khách.

Đoạn xe ôm này, tiện thể, cũng là đoạn khiến nhiều người ngợp nhất chuyến đi. Không ít bạn xuống xe với hai bàn tay còn run — trong khi anh lái xe thì đang bình thản châm điếu thuốc.

Không phải ai cũng biết: Tà Chì Nhù có hai đường lên

Hỏi mười người vừa đi Tà Chì Nhù về, chín người sẽ tả cùng một cung: mỏ chì Xà Hồ, Trạm Tấu, Yên Bái. Nhưng ngọn núi này còn một mặt khác.

• Cung Trạm Tấu (mỏ chì) — đường kinh điển, dốc và trọc, đặc sản là đồng cỏ, hoa chi pâu và biển mây. Đây là cung mà lịch trek Tà Chì Nhù của Hải Thích Đi đang chạy quanh năm.
• Cung Nậm Nghiệp — leo từ phía bản Nậm Nghiệp (Sơn La), nơi nổi tiếng với rừng sơn tra cổ thụ. Điều bất ngờ với nhiều người: đây mới là lối ngắn hơn và dễ hơn — khoảng 16km so với 18km bên Trạm Tấu, độ khó 6/10 thay vì 7/10. Lán nghỉ lại nằm cao hơn, ở 2.900m, nên chặng leo đón bình minh sáng hôm sau ngắn đi đáng kể. Vắng người hơn, và vào khoảng tháng 3 khi hoa sơn tra nở trắng cả bản thì đẹp đến khó tin. Bọn mình mở riêng tuyến Tà Chì Nhù – Nậm Nghiệp cho những ai muốn thấy ngọn núi này ở một góc khác — hoặc cho người mới còn ngại thể lực.

Cùng một đỉnh, hai trải nghiệm gần như không liên quan gì đến nhau. Nếu bạn từng thấy Tà Chì Nhù "hết vị" sau lần đầu, khả năng cao là bạn mới đi một nửa câu chuyện.

"Chi pâu" nghĩa là… "không biết"

Mỗi độ tháng 10 – tháng 11, sườn núi Tà Chì Nhù phủ tím một loài hoa dại mà cả cộng đồng trek gọi là hoa chi pâu. Ảnh chụp mùa này gần như là thứ đã đưa Tà Chì Nhù lên bản đồ mạng xã hội.

Chuyện vui là: "chi pâu" trong tiếng Mông có nghĩa là "không biết".

Truyền tai nhau trong giới trekking, cái tên ra đời từ một cuộc hội thoại: khách hỏi porter "hoa này tên gì?", porter lắc đầu "chi pâu" — và thế là loài hoa được đặt tên bằng đúng câu trả lời ấy. Về mặt thực vật, đây là một loài cúc dại thân thảo mọc thành vạt trên đồng cỏ núi cao; giới am hiểu cây thường xếp nó gần nhóm cúc sao (Aster). Nhưng cái tên "không biết" thì đã sống lâu hơn mọi định danh khoa học rồi.

Một chi tiết nữa cho người săn ảnh: hoa chi pâu không phủ đều cả núi. Nó nở thành từng vạt trên các triền cỏ thoáng gió, và mỗi năm lệch nhau vài tuần tùy thời tiết. Đi đúng tuần đẹp là một phần "nhân phẩm" — đừng đặt cược cả chuyến đi vào đó.

Ngọn núi "trung bình" này ăn của bạn gần 1.800m độ cao

Đây là phần mình muốn nói nhất.

Tà Chì Nhù được gắn mác "trung bình", và cái mác đó khiến nhiều người chuẩn bị sơ sài. Nhưng hãy nhìn con số: bạn bắt đầu leo từ khoảng 1.200m và kết thúc ở 2.979m. Chênh cao gần 1.800m — nhiều hơn phần lớn các cung trek được cho là "khó" ở Việt Nam.

Cái làm nên cảm giác trung bình không phải là độ cao, mà là quãng đường ngắn. Tổng chiều lên chỉ khoảng 10km. Ngắn mà cao thì có nghĩa là gì? Nghĩa là dốc. Dốc gần như liên tục, ít đoạn bằng để hồi sức, và cơ đùi trước của bạn sẽ cảm nhận rõ điều đó vào khoảng giờ thứ ba.

Tà Chì Nhù không khó về kỹ thuật. Nó khó về sức bền và về thời tiết. Hai chuyện này khác hẳn nhau.

Gió mới là nhân vật chính, không phải độ cao

Tà Chì Nhù gần như trọc từ lán trở lên. Không tán cây, không vách đá, không thứ gì chắn gió. Đó là lý do bạn có tầm nhìn 360 độ đẹp đến nghẹt thở — và cũng là lý do đây là một trong những đỉnh lạnh và gió nhất trong nhóm núi 2.900m ở Việt Nam.

Vào mùa đông, nhiệt độ trên đỉnh có thể xuống quanh 0 độ, kèm gió mạnh. Cảm giác lạnh thực tế (wind chill) thấp hơn nhiệt kế khá nhiều. Phần lớn sự cố trên cung này không phải trượt ngã — mà là mất nhiệt: người ướt mồ hôi, dừng lại chụp ảnh trên sống núi 15 phút, gió cắt qua lớp áo ẩm, và thế là run cầm cập.

Vài thứ rất nhỏ nhưng cứu bạn cả chuyến:

• Một lớp áo khô cất riêng trong túi chống nước, chỉ mặc khi lên tới đỉnh hoặc khi dừng nghỉ lâu.
• Găng tay và mũ trùm tai. Nhiệt thoát qua đầu và bàn tay nhanh hơn bạn tưởng.
• Áo gió chắn gió thật sự (windproof), quan trọng hơn một chiếc áo phao dày mà hở cổ.
• Tránh cotton. Cotton ướt là cotton lạnh, và nó không tự khô trên núi.

Biển mây ở đây có "lý do vật lý", không phải may rủi hoàn toàn

Nhiều người nghĩ săn mây là chuyện hên xui. Đúng một nửa.

Tà Chì Nhù nhìn xuống vùng thung lũng Trạm Tấu — địa hình lòng chảo, ẩm, và thấp hơn đỉnh gần 2.000m. Vào những ngày trời hanh khô sau một đợt không khí lạnh, lớp không khí ẩm bị "nén" lại dưới thấp, tạo thành biển mây dày đặc trải kín thung lũng, trong khi đỉnh núi thì nắng vàng và trời xanh ngắt.

Nghĩa là: xác suất săn mây cao nhất rơi vào những ngày nắng khô, lặng gió ngay sau đợt lạnh, chứ không phải ngày trời âm u. Nhiều người thấy dự báo có "nắng" thì tiếc, lại tưởng không có mây nhưng ngược lại mới đúng.

Thời điểm vàng để săn mây Tà Chì Nhù là khoảng tháng 10 đến tháng 3, khi đỉnh mùa khô. Lịch khởi hành theo mùa bọn mình cập nhật liên tục ở trang tour.

Lịch trình trek Tà Chì Nhù 2 ngày 1 đêm

Đây là khung mà hầu hết các đoàn đang chạy, và nó hợp lý:

Về cái dòng cuối: suối khoáng nóng Trạm Tấu cách trung tâm không xa, và ngâm chân sau khi tụt gần 1.800m độ cao là khác biệt giữa "hôm sau đi làm bình thường" và "hôm sau chân đi hai hàng". Rất nhiều đoàn cắt mục này để về sớm, rồi hối hận vào sáng thứ Hai.

Bản chi tiết từng chặng, giờ giấc và những khoản đã bao gồm nằm trong thông tin cung Tà Chì Nhù trên website.

Những thứ ít ai chuẩn bị nhưng ai cũng cần

Bỏ qua danh sách giày – balo – áo mưa mà bạn đã đọc ở mọi nơi, đây là mấy món thường bị quên:

• Gậy trek, và quan trọng là dùng cả hai. Người ta hay dùng một gậy cho "gọn". Hai gậy chia tải cho đầu gối tốt hơn hẳn ở chiều xuống — chiều mà chấn thương thực sự hay xảy ra.
• Đèn pin đội đầu có pin dự phòng. Bạn sẽ leo đoạn cuối trong bóng tối, giữa gió, trên nền đất lẫn đá.
• Kem chống nắng và kính râm. Nghe kỳ khi nói về một chuyến đi lạnh, nhưng ở 2.700m không tán cây, nắng phản từ nền cỏ và mây, cháy da rất nhanh.
• Nước nhiều hơn bạn nghĩ, và một ít điện giải. Trời lạnh làm bạn quên khát trong khi vẫn mất nước qua hơi thở và mồ hôi.
• Tiền mặt. Sóng điện thoại trên núi chập chờn, và bà con bán nước, xe ôm không dùng chuyển khoản.

Người dẫn đường không chỉ là người vác đồ

Porter ở Tà Chì Nhù phần lớn là người Mông bản địa. Họ mang đồ hộ bạn, đi nhanh gấp rưỡi bạn, nấu ăn ở lán, và biết chính xác chỗ nào gió quật, chỗ nào nên dừng.

Điều ít người để ý: chi phí bạn trả cho porter là dòng tiền du lịch về thẳng bản, không qua trung gian nào. Đó là một trong những lý do cộng đồng ở Xà Hồ ủng hộ hoạt động trek. Đi cùng đơn vị trả công porter tử tế, không dồn quá tải trọng, và có bảo hiểm cho họ — đó là phần "bền vững" thật, không phải khẩu hiệu.

Một mẹo nhỏ: hỏi porter về tên các đỉnh xung quanh. Tà Chì Nhù là tên gọi theo tiếng Thái; người Mông ở đây gọi ngọn núi bằng cái tên khác, và bạn sẽ nghe được vài câu chuyện không có trong bài viết nào.

Vậy Tà Chì Nhù hợp với ai?

Hợp với người chưa từng trek nhưng có nền thể lực cơ bản — chạy bộ được 5km, leo 10 tầng cầu thang không thở dốc. Hợp với người muốn chạm mốc gần 3.000m mà chỉ có một cuối tuần. Hợp với người thích cảnh đồng cỏ, sống núi, biển mây hơn là rừng già rêu phong.

Không hợp nếu bạn đang tìm một chuyến đi nhàn, hoặc nếu bạn đi vào mùa mưa và hy vọng may mắn.

Và nếu phải nói một câu về lý do Tà Chì Nhù thành "quốc dân": không phải vì nó dễ, mà vì nó rộng lượng. Nó cho bạn nhìn thấy phần thưởng gần như suốt chặng đường, thay vì bắt bạn tin tưởng suốt tám tiếng trong rừng rồi mới mở màn ở phút cuối. Ngọn núi này không giấu gì cả. Nó chỉ yêu cầu bạn bước tiếp.

Nếu bạn đang tính đi mùa này, xem lịch trek Tà Chì Nhù sắp khởi hành, hoặc nhắn cho Hải Thích Đi — bọn mình sẽ nói thật với bạn tuần nào hoa đang đẹp và tuần nào thì nên đợi.

Câu hỏi thường gặp về trek Tà Chì Nhù

Trek Tà Chì Nhù mất mấy ngày? Lịch chuẩn là 2 ngày 1 đêm, thường kèm một đêm di chuyển từ Hà Nội. Tổng cộng bạn cần một cuối tuần.

Thời điểm đẹp nhất để leo Tà Chì Nhù là khi nào? Tháng 10 – 11 cho mùa hoa chi pâu, tháng 11 – 3 cho biển mây và trời khô, tháng 3 cho mùa hoa sơn tra nếu đi cung Nậm Nghiệp. Tránh tháng 5 – 8 vì mưa giông, đường trơn và rủi ro sét trên sống núi trống.

Người mới có leo được Tà Chì Nhù không? Được, nếu bạn là người có tập thể thao, sức khỏe bình thường. Nhưng nên tập đi bộ, leo cầu thang hoặc chạy nhẹ ít nhất 3–4 tuần trước chuyến đi, tập trung vào sức bền và cơ đùi.

Trên núi có sóng điện thoại không? Khá chập chờn. Một số điểm trên sống núi và ở đỉnh bắt được sóng, còn trong lán thì gần như không. Hãy báo nhà trước khi lên đường.

Ngủ ở đâu khi trek Tà Chì Nhù? Ở lán gỗ độ cao khoảng 2.800m (lối Nậm Nghiệp thì lán ở 2.900m), ngủ tập thể, có gối và chăn bông. Đêm rất lạnh và gió, nên mang thêm một lớp giữ nhiệt để mặc khi ngủ.

Chi phí trek Tà Chì Nhù khoảng bao nhiêu? Tùy hình thức đi và số lượng người, chi phí thường gồm xe khứ hồi, xe ôm lên mỏ chì, porter, ăn uống, chỗ ngủ ở lán và bảo hiểm. Giá và danh sách bao gồm/không bao gồm của từng đợt được ghi rõ trong tour Tà Chì Nhù; còn nếu muốn ghép đoàn riêng, cứ liên hệ Hải Thích Đi.

Đi Tà Chì Nhù rồi thì đi đâu tiếp? Xem thêm các cung trek khác của Hải Thích Đi — Lảo Thẩn, Nhìu Cồ San, Lùng Cúng hay Tả Liên Sơn đều là bước tiếp hợp lý sau khi bạn đã quen với độ cao gần 3.000m.